BABA JASSA SINGH AHLUWALIYA
ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਨੀਤੀਜਾਂਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਅਸਲ ਬਾਨੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਸਰਦਾਰ-ਏ-ਅਜ਼ਮ” (ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਗੂ) ਅਤੇ “ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ” (ਕੌਮ ਦਾ ਸਲਤਨਤ) ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਮਿਲੇ ਸਨ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ:
ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1718 ਨੂੰ ਰਾਹੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਥਵਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਘਰ ਨਾਲ ਗਹਿਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਮਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਕਨੇਡੇ ਅੰਦਰ ਗੁਜਾਰੇ।
ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ:
ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ “ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ” ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ। ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੁਗਲਾਂ, ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਲੜੇ।
ਮੁੱਖ ਜੰਗਾਂ:
1. ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ (1764): ਜਦੋਂ ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਪੁਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ।
2. ਦਿੱਲੀ ’ਤੇ ਹਮਲਾ (1779): ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਹੋਏ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਤੋਂ ਮੁਗਲ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਟਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ।ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਯੁੱਧ:
ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਹਮਲਾਵਰ ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਲੜੇ। 1762 ਵਿੱਚ ਅਬਦਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ “ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ।
ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਮੇ:
1. ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।
2. ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਲੁਟ: ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ 1779 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਹਮਲਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ।ਸ਼ਹਾਦਤ
ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 1783 ਵਿੱਚ ਅਪਨੀ ਆਖਰੀ ਸਾਸ਼ ਲਈ। ਓਹਨਾ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਦਮਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਾਦ ਰਹੇਗੀ।
ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਬਹਾਦਰੀਆਂ, ਨੀਤੀ, ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਮਰ ਨਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।