ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਾਖੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਸਨ ਜੋ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਡਰਤਾ, ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ, ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਸਾਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਵੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਸੁਭਾਅ
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹਾਠੀ (ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਯਵਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਗੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਅੰਤ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਮਰ ਹੋਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਜੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸਾਥ
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਹਿਲ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਨ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੋਣਤੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਸੀ। ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਨੇਕਾਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ।
ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਖੀ “ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ” ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। 1704 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਕਿਲਾਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੀ ਉਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਦ ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਦਾਤ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਿਲੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਾਇਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੜਦੇ ਰਹੇ।
ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਆਖ ਕੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਸਿੱਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾ ਸਕਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਡਰਤਾ, ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਬਹਾਦਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਬਹਾਦਰੀ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਜੰਗ ਲੜੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚਮਕਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਛਾਵਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਤਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਬਹਾਦਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੇਅੰਤ ਭਾਵ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਕਦੇ ਵੀ ਡਗਮਗਾਈ ਨਹੀਂ।
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਸਿਰੇ ਚੜਾਉਣ ਦਾ ਸਚਾ ਮਤਲਬ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਮਰਨਾ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ
ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਾਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਧਰਮ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਫਲ ਜੀਵਨ ਜਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਮਸ਼ਾਲ ਬਣ ਕੇ ਚਮਕਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਏਗੀ ਕਿ ਅਸਲੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮਕਤਾ ਕਿਹੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।