Baba Nanak ATE Sajjan Thag
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਖੀ ਹੈ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਦੀ। ਇਸ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਗਹਿਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ, ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਕੌਣ ਸੀ?
ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਭਗਤੀ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰੂਰ ਕਾਤਿਲ ਸੀ ਜੋ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸੱਜਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਾਮ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਸਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਸੂਮ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ।
ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਿਤਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭੈਣਕ ਸਚਾਈ ਦਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਮੁਖੌਟੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਲੋਭ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ’ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ’ਚ ਮੰਨਵਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੱਪਰ
ਇਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਦੇ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਸੱਜਣ ਨੇ ਜਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵੱਡਾ ਧਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਭਗਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਧਰਮਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਸੱਜਣ ਦੀ ਨਕਲੀ ਮੀਠੀ ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੜੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਕਪਟੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਉਸਦੇ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕੀਰਤਨ
ਜਦ ਰਾਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਣ ਲਗੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਆ:
“ਜੈਸਾ ਸੇਰੈ ਤੈਸਾ ਤੇਰੈ, ਓਹੁ ਕਰੇ ਸੋਈ ਹਉਮੈ ਭਰਿਆ ॥
ਰਾਤਿ ਦਿਵਸ ਤਉ ਖਟੀਐ ਕੂੜੁ ਕਮਾਇ, ਦੋਜਕਿ ਚਾਲਿਆ।”
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਝੂਠੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸਿੱਧੇ ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਜੇ। ਉਹ ਚਲਾਕ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕੁਝ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਬਾਕੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲਣ ਲੱਗੀ।
ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਦਾ ਪਸਚਾਤਾਪ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਭੁਗਤਣੇ ਪੈਣਗੇ। ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧਨ ਹਥਿਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸੱਚਾਈ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਸਚਾਤਾਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਬਚਾ ਜੀਵਨ ਮੱਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਸਾਲ ਨੂੰ ਇਕ ਸੱਚਾ ਧਰਮਕ ਕੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਸਾਖੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਇਹ ਸਾਖੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਹ ਸਾਖੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਦਲਾਇਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਸ ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਧੂ ਬਨਨਾ ਕਿਫ਼ਾਇਤਮੰਦ ਨਹੀਂ, ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ ਹੋਣਾ ਹੈ।