ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਡਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਅਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਡਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਫਤਿਹ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਆਦਰ ਅਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਬਹਾਦਰੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਵੇਂਗੇ।
ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1730 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਦਰ ਕਲਾਂ ਦੇ ਢਿਲੋਂ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਨ। ਉਹ ਕਮਾਲੀਏ, ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿੱਖ ਰੁਹਾਨੀ ਪੰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ।
ਨਿਡਰ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਿਡਰ ਫੌਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬੀਰਤਾ ਦੇ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਕਮਾਨ ਅਪਣੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਸਵਾਰੀ। ਇਸ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੇ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵੀ ਮਜਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ‘ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਗੂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਸਮਝਦੀ ਸੀ।
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਅਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਬਾਬਾ ਜਸਾ ਸਿੰਘ ਆਲੂਵਾਲੀਆ, ਬਾਬਾ ਜਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਜੱਥੇਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਬੁਣਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਨਾਇਕ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ‘ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਦਿੱਲੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਦਿੱਲੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ। 1783 ਵਿੱਚ, ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਕੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਤਿਹਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਹ ਯੋਧੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੀਰਜ਼ਾ ਨਜਫ਼ ਖਾਨ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹਸਾਲਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਕਾਮਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਲਹਿਰਾਏ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ।
ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ – ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮਕ ਸਥਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ‘ਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਧਰਮਕ ਸਥਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਫ਼ਾ ਮੰਨਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣੇ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਧਰਮਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਇਕਜੁਟਤਾ
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਨਾਇਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਇਕਜੁਟਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਜਾਂ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਥ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਦਦ ਮਿਲੀ।
ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਆਗੂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਰਭੀਕਤਾ ਨਾਲ ਅਪਨਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।