ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ
ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (1621-1675) ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1621 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਨਾਮ “ਤਿਆਗ ਮਲ” ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ “ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ” ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ।
ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿੱਖਿਆ
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਰਣਕਲਾ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਹਰ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਘੁੜਸਵਾਰੀ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨਧਾਰੀ ਜੀਵਨ
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 1633 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਦਮ ਵਧਾਇਆ। ਤੁਸੀਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਵਭਾਵ ਦੇ ਸਨ। ਤੁਸੀਂ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕਿਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।
ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਨੂੰ 1664 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਤੁਸੀਂ ਮਜਬੂਰਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਬੰਗਾਲ, ਅਸਾਮ, ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ।
ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਬਲਿਦਾਨ
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਯੁਗ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ’ਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਕਬੂਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਸੀਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲੀਆਂ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ।
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜਬਰ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
24 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡਾ ਬਲਿਦਾਨ ਸਿਰਫ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਦਾਕਾਲ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ “ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ” ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ “ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ” ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਬਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਣੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸਤਬੁੱਧਿ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼
ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਡੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਵੀ ਝੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ “ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
